Ғылыми басылымдар этикасы
Бөлім Elsevier ғылыми әдебиеттер баспасының материалдары, сондай-ақ халықаралық жариялау этикасы комитетінің (COPE) материалдары негізінде дайындалды.
1. Жалпы ережелер
1. 1. Рецензияланатын журналдарда материалдарды жариялау ғылыми коммуникацияның қарапайым тәсілі ғана емес, сонымен қатар ғылыми білімнің тиісті саласының дамуына зор үлес қосады. Осылайша, басылымға қатысатын барлық тараптардың, атап айтқанда: авторлардың, журналдың редакциялық алқасының, рецензенттердің, баспагердің және Central Asian Journal of Art Studies (CAJAS) үшін ғылыми қауымдастықтың болашақ этикалық мінез-құлқының стандарттарын белгілеу маңызды.
1. 2. Баспагер бұл үдерісте ғылыми байланысты қамтамасыз етіп қана қоймайды, сонымен қатар жарияланған жұмыстағы барлық өзекті ұсыныстардың сақталуына жауапты.
1. 3. Баспагер редакцияға келіп түскен ғылыми материалдарға барынша қатаң бақылау жасау бойынша міндеттемелерді өз мойнына алады. CAJAS журналының редакциялық этикасы Ғылыми жарияланымдар этикасы комитеті әзірлеген Ғылыми басылымдардың этикалық кодексіне, сондай-ақ беделді халықаралық журналдар мен баспалардың тәжірибесіне негізделген.
2. Редакторлардың міндеттері
Жариялау туралы шешім
2. 1 CAJAS ғылыми журналының бас редакторы басып шығару туралы шешім қабылдауға дербес және тәуелсіз жауапты. Қарастырылып отырған жұмыстың растылығы және оның ғылыми маңыздылығы әрқашан жариялау туралы шешімнің негізінде тұруы керек. Редактор жала жабуға, авторлық құқыққа, заңдылыққа және плагиатқа қатысты қолданыстағы заң талаптарымен шектелген CAJAS редакциясының саясатына бағынуы мүмкін.
2. 2. Бас редактор жариялау туралы шешім қабылдау кезінде редакциялық алқа мүшелерімен және рецензенттермен немесе ғылыми қоғамдастықтың лауазымды тұлғаларымен кеңесе алады.
Әдептілік
2. 3. Бас редактор мен редакция алқасының мүшелері ұсынылған қолжазбалардың ғылыми мазмұнына авторлардың нәсіліне, жынысына, жыныстық бағдарына, діни көзқарасына, шыққан тегіне, азаматтығына немесе саяси бейімділігіне қарамастан бағалауға міндетті.
Құпиялылық
2. 4. CAJAS журналының бас редакторы мен редакциялық алқасы қабылданған қолжазба туралы ақпаратты авторлардан, әлеуетті рецензенттерден, басқа ғылыми кеңесшілерден және баспагерден басқа барлық адамдарға қажетсіз жария етпеуге міндетті.
Ақпаратты ашу саясаты және мүдделер қақтығыстары
2. 5. Жарияланбаған материалдарды немесе журнал редакциясына қарауға ұсынылған қолжазбалардан алынған басқа деректерді автордың жазбаша келісімінсіз жеке зерттеуде пайдалануға болмайды (хат алмасу электронды пошта арқылы да жүргізілуі мүмкін). Тексеру кезінде алынған және ықтимал пайдаларға қатысты ақпарат немесе идеялар құпия сақталуы керек және жеке пайда үшін пайдаланылмауы керек.
2. 6. Редакциялық алқа мүшелері авторлармен, компаниялармен және, мүмкін, қолжазбамен байланысты басқа ұйымдармен бәсекелестік, бірлескен және басқа да өзара іс-қимылдар мен қарым-қатынастарға байланысты мүдделер қақтығысы туындаған жағдайда қолжазбаларды қараудан бас тартуы керек (атап айтқанда: бірлескен редакторды, редактордың көмекшісін сұрау немесе жұмысты жеке қарап шығудың және шешім қабылдаудың орнына редакциялық алқаның басқа мүшелерімен бірлесіп жұмыс істеу).
Жариялануды қадағалау
2. 7. Басылымда келтірілген мәлімдемелердің немесе тұжырымдардың қате екендігіне сенімді дәлелдер келтірген бас редактор мен редакция алқасының мүшелері бұл туралы баспаға (және/немесе тиісті ғылыми қоғамдастыққа) өзгерістер туралы, жарияланымды кері қайтарып алу туралы, алаңдаушылық білдіру және басқа да тиісті мәлімдемелерді жедел білдіру мақсатында хабарлауға міндетті.
Зерттеуге қатысу және ынтымақтастық
2. 8. Қаралған қолжазбаларға немесе жарияланған материалдарға қатысты этикалық шағымдар туындаған жағдайда, редактор баспамен бірлесіп, тиісті шараларды қабылдайды. Мұндай шаралар әдетте қолжазба авторларымен өзара әрекеттесуді және сәйкес шағымды немесе талапты дәлелдеуді қамтиды, сонымен қатар тиісті ұйымдармен және ғылыми орталықтармен өзара әрекеттесуді де қамтуы мүмкін.
2. 9. Тақырыптық тұрғыдан сәйкес келмейтін немесе дұрыс ресімделмеген материалдарды жариялау, қайта қарау немесе қабылдамау қажеттілігі туралы шешімді ғылыми қоғамдастықтың ең құзыретті мамандарынан тұратын редакциялық алқа қабылдайды.
2. 10. Журнал мақалаларды StrikePlagiat жүйесі арқылы тексереді, ғылыми әдебиеттерді басып шығаруға қойылатын талаптарға сәйкес басылымға орналастырылған материалдарды мұқият қарастырады, өңдейді және тексереді; редакция ғылыми этика қағидаларын сақтай отырып, қысқарту және редакциялық түзетулер енгізу құқығын өзіне қалдырады.
3. Рецензенттердің міндеттері
Редакциялық алқаның шешімдеріне ықпал ет
3. 1. Рецензиялау бас редакторға жариялау туралы шешім қабылдауға көмектеседі және авторлармен тиісті өзара байланыс арқылы авторға редакцияға ұсынылған қолжазбаның сапасын арттыруға көмектесе алады. Рецензиялау — ғылыми тәсіл негізіндегі ғылыми журналдағы қажетті буын. Журнал редакциясы жарияланымға үлес қосқысы келетін барлық ғалымдар қолжазбаға пікір жазу бойынша елеулі жұмысты орындауға міндетті деген көзқарасты ұстанады.
Елгезектілік
3. 2. Кез келген рецензент қолжазбаны қарау үшін таңдалып алынған біліктіліктің жеткіліксіздігін сезінетін болса немесе жұмысты жылдам орындау үшін жеткілікті уақыты жоқ болған жағдайда CAJAS журналының бас редакторына хабарлауы және оны тиісті қолжазбаны рецензиялау процессінен алып тастауды сұрауы тиіс.
Құпиялылық
3. 3. Рецензиялау үшін алынған кез келген қолжазба құпия құжат ретінде қарастырылуы тиіс. Бұл жұмысты бас редактордан өкілеттілігі жоқ кез келген тұлғалармен талқылауға болмайды.
Рецензенттің объективтілігі
3. 4. Рецензент журналдан рецензиялауға келіп түскен ғылыми жұмысқа объективті баға беруге міндетті. Автордың жеке сыны қолайлы болып табылмайды. Рецензенттер өз пікірін анық және дәлелді түрде білдіруі керек.
Бастапқы дереккөздерді мойындау
3. 5. Рецензенттер тақырыпқа сәйкес келетін және келіп түскен қолжазба көздерінің тізіміне енгізілмеген жарияланған жұмыстарды анықтауы қажет. Бұрын жарияланған кез келген бекітуге (бақылау, қорытынды немесе дәлел) қолжазбада тиісті библиографиялық сілтеме болуы тиіс. Рецензент сондай-ақ қолжазба мен рецензенттің ғылыми құзыретіндегі кез келген басқа да жарияланған жұмыстың арасындағы маңызды ұқсастықты немесе сәйкестігін анықтаған кезде редакторға хабарлауы тиіс.
Ақпаратты ашу саясаты және мүдделер қақтығыстары
3. 6. Қарауға ұсынылған қолжазбалардан алынған жарияланбаған деректерді жеке зерттеулерде автордың жазбаша келісімінсіз пайдалануға болмайды. Рецензиялау барысында алынған және мүмкін болатын артықшылықтарға байланысты ақпарат немесе идеялар құпия сақталуға және жеке бас пайдасына пайдаланылмауға тиіс.
3. 7. Рецензенттер ұсынылған жұмысқа байланысты кез келген авторлармен, туындылармен, компаниялармен немесе басқа да ұйымдармен бәсекелестік, бірлескен және басқа да өзара қарым-қатынас салдарынан мүдделер қақтығысы болған жағдайда қолжазбаларды қарауға қатыспауы тиіс.
4. Авторлардың міндеттері
Қолжазбаға қойылатын талаптар
4. 1. Түпнұсқалық зерттеудің авторлары атқарылған жұмыстың шынайы нәтижелерін ұсынуы тиіс. Журналға ұсынылған қолжазба шығаруға мүмкін жеткілікті бөлшектер мен библиографиялық сілтемелерді қамтуы тиіс. Жалған немесе дәлелденбеген қате пікірлер әдепсіз мінез-құлық болып қабылданады және сондықтан CAJAS-та жарамсыз болып табылады.
4. 2. Авторлар өз зерттеулерінде CAJAS редакциясына жіберілген материалдардың өзектілігін, ғылыми жаңалығын қамтамасыз етуі тиіс; орындалған жұмыстың сенімді нәтижелерін қамтамасыз ету, сонымен қатар зерттеудің маңыздылығын объективті талқылау керек. Жұмыста ықтимал қайта жаңғырту және іздеу үшін қажетті мәліметтер мен библиографиялық сілтемелер болуы керек. Жалған немесе біле тұра қате мәлімдемелер этикалық емес мінез-құлық ретінде қарастырылады және қабылданбайды.
Деректерге қол жеткізу және сақтау
4. 3. Шолулар мен ғылыми мақалалар да нақты және объективті болуы тиіс.
4. 4. Автордан редакциялардан пікір жазу үшін қолжазбаға қатысы бар өңделмеген мәліметтер сұралуы мүмкін. Авторлар, егер бұл жүзеге асырылса, осы тектес ақпаратқа ашық қол жеткізуге және жарияланымнан кейінгі уақыт кезеңі ішінде кез келген жағдайда осы деректерді сақтауға дайын болуы тиіс.
Түпнұсқалық және плагиат
4. 5. Авторлар CAJAS-та толық түпнұсқа мәтін ұсынылғанына көз жеткізуі тиіс және басқа авторлардың жұмыстарын немесе тұжырымдарын пайдаланған жағдайда оларға қандай да бір плагиатсыз ғылыми этикет ережелеріне сәйкес сілтеме жасалуы тиіс.
4. 6. Плагиат басқа біреудің жұмысын автордікі ретінде көрсетуден бастап, басқа біреудің жұмысының маңызды бөліктерін көшіру немесе қайталау (автордың аты-жөнісіз) басқа біреудің зерттеуінің нәтижелеріне өз құқықтарын талап ету сияқты көптеген нысандарда болуы мүмкін. Плагиаттың барлық түрлері этикаға жатпайды және қабылданбайды. Авторлар зерттеудің түпнұсқалығына жауапты болуы керек, оның барлық түрлерінде плагиатқа жол бермеу керек (шамадан тыс дәйексөз, жасырын дәйексөз, қайталау, басқа сөзбен жазу және т. б.).
Басылымдардың көптігі, артықтығы және бір мезгілде болуы
4. 7. Белгілі бір мақала түрін бірнеше журналда жариялау кейбір жағдайларда этикалық болып табылады. Мүдделі журналдардың Авторлары мен Редакторлары бастапқы жарияланған жұмыстағыдай деректер мен интерпретацияларды ұсынатын қосымша жарияланыммен келісуі керек. Екінші басылымға негізгі жұмыстың библиографиясы да енгізілуі керек.
4. 8. Автор бір ғана зерттеуге арналған қолжазбаны түпнұсқалық басылым ретінде бір журналдан басқа жерде жарияламауы тиіс. Бір қолжазбаның бір мезгілде бір журналдан басқа жерлерде же жариялануы әдепсіз болып табылады және CAJAS-та қолайсыз болып табылады.
4. 9. Жалпы алғанда Автор бұрын жарияланған мақаланы басқа журналға қарауға ұсынбауы тиіс.
Бастапқы дереккөздерді мойындау
4. 10. Журналға ұсынылған түпнұсқалық жұмысқа басқа тұлғалардың үлесін әрдайым мойындау қажет. Авторлар ұсынылған жұмысты орындау үшін маңызы бар жарияланымдарға сілтеме жасауы тиіс. Мысалы, әңгіме, хат алмасу барысында немесе үшінші тараптармен талқылау барысында алынған жеке деректер пайдаланылмауы немесе түпнұсқа авторының жазбаша рұқсатынсыз ұсынылмауы тиіс.
Жарияланымның авторлығы
4. 11. Зерттеу журналында ұсынылған тұжырымдаманы және жұмыс жоспарын қалыптастыруға, орындауға немесе авторлық интерпретацияға елеулі үлес қосқан тұлғалар жарияланымның авторлары бола алады. Жоғарыда айтылғандардың негізінде, олар бірлескен авторлар болып саналуы мүмкін.
4. 12. Бірлескен авторлықта жүзеге асырылған жұмыстар журналда ұсынылатын қолжазбаның соңғы нұсқасы мәтінінің әрбір авторымен бекітілуі және мақұлдануы тиіс.
Ақпаратты ашу саясаты және мүдделер қақтығыстары
4. 13. Барлық авторлар өз қолжазбаларында жұмыста ұсынылған нәтижелерге немесе қорытындыларға әсер етуі мүмкін қаржылық немесе басқа да бар мүдделер қақтығысын ашып көрсетуге міндетті; материалдарда көрсетілген зерттеу нәтижелерін қолдаудың қаржылық көздері туралы ақпаратты нақты көрсету қажет.
Жарияланған еңбектердегі елеулі қателер
4. 14. Автор жарияланымда елеулі қателер немесе дәлсіздіктер тапқан жағдайда бұл туралы CAJAS журналының редакторына хабарлауға және қателерді тез арада түзету мақсатында редактормен өзара байланыс жасауға тиіс. Егер редактор үшінші тараптан жарияланымда елеулі қателер бар екені туралы мәліметтер алса, автор қолжазбаға түзетулер енгізуге міндетті. Олай болмаған жағдайда қолжазба журналдың жарияланымдары жоспарынан алынуы мүмкін.
5. Баспагердің жауапкершілігі
5. 1. Баспашы (Т. Қ. Жүргенов атындағы Қазақ ұлттық өнер академиясы) жоғарыда аталған талаптарға сәйкес CAJAS редакторлары, рецензенттері және авторларының этикалық міндеттерін орындауына ықпал ететін қағидалар мен процедураларды орындауы қажет. Баспагер жарнамадан немесе қайта басып шығарудан түсетін ықтимал пайда редакторлардың шешімдеріне әсер етпейтініне сенімді болуы керек.
5. 2. Баспагер жарияланған материалға қатысты этикалық мәселелерді шешуде CAJAS редакторларына қолдау көрсетуі керек және ол редакторлардың өз міндеттерін орындауына ықпал ететін болса басқа журналдармен және/немесе баспагерлермен жұмыс істеуге көмектесуі керек.
5. 3. Баспагер этикалық нұсқауларды, бас тарту процедураларын және қателерді түзетуді жақсарту үшін жақсы зерттеу тәжірибесін алға жылжытуы және салалық стандарттарды енгізуі керек.
5. 4. Баспагер қажет болған жағдайда тиісті мамандандырылған заңгерлік қолдау көрсетуі керек (қорытынды немесе кеңес).











